nadi - kanały energetyczne

             Prana krąży w całym ciele w kanałach energetycznych, nadi i pobudza materię różnych tkanek i organów. Każda komórka czy tkanka ciała jest związana ze specyficzną energią. Również różne aspekty umysłu i świadomości, różne jego funkcje związane np. z doświadczeniami zmysłowymi, uczuciami, emocjami, tworzą subtelne „pola” energetyczne. Pola te tworzą całe systemy energetyczne, które łączą się za pomocą sieci nadi. Przez kanały następuje wymiana energii i informacji. System kanałów energetycznych jest bardzo różnorodny i dość skomplikowany; swym układem przypomina układ nerwowy człowieka. Elementami ajurwedyjskiej koncepcji nadi są: meridiany, naczynia układu krwionośnego, naczynia układu limfatycznego, nerwy, mięśnie, żyły, kanał umysłu, oraz kanał chitta (świadomości); samo pojęcie nadi tłumaczyć można jako naczynie, rurka, kanał czy przewód. Spośród siedemdziesięciu dwóch tysięcy kanałów subtelnego ciała, czternaście najważniejszych rządzi wszystkimi funkcjami ciała i umysłu. Trzy z nich, sushumna, ida i pingala, determinują swobodny przepływ energii i są kluczem do duchowego rozwoju.

          Sushumna to najważniejsza i centralna nadi, ulokowana wzdłuż kręgosłupa. Kontroluje wszystkie funkcje czakr. Kiedy sushumna nie jest pobudzona, energia płynie dwoma współpracującymi ze sobą, komplementarnymi kanałami, biegnącymi spiralnie po jej prawej (pingala) i lewej (ida) stronie. Kanały te swój początek mają u podstawy kręgosłupa i biegną aż do rejonu trzeciego oka, kończąc się na lewym i prawym nozdrzu. Ida jest pobudzana przez lewe nozdrze. Energia ta nazywana jest żeńską lub księżycową. Oddychanie poprzez lewe nozdrze budzi bierny, nastawiony na odbiór, chłodny nastrój oraz łagodną, sympatyczną energię. Jest to energia ziemi (stąd tamasowa i związna z kaphą), która włada dolną polową ciała, plecami i lewą stroną. Pingala jest uruchamiana przez prawe nozdrze; nazywana męską. Oddychanie poprzez prawe nozdrze budzi twórczy, dynamiczny nastrój, motywację do działania, pragnienia i determinację; pingala to energia Słońca, niosąca światło i ciepło; związana jest z ogrzewającą i rajasową energią pitty. Włada ona górną połową ciała, przodem i prawą stroną. Do pełnej sprawności mózgu i umysłu, pracy lewej i prawej półkuli mózgowej, wymagana jest równa praca obu kanałów. Jeśli oddech jest bardziej lewą dziurką, prawa półkula mózgu i jej funkcje wzrastają (czyniąc człowieka racjonalnym, niezależnym i agresywnym); jeśli zaś oddech jest bardziej z prawej strony, lewa półkula i jej funkcje (emocjonalność, wrażliwość i czułość) zostają uaktywnione. Klucz do zdrowia ciała subtelnego leży w zróżnicowanym przepływie energii przez te dwa kanały.

            Istnieje jeszcze inny rodzaj kanałów, nazywany w ajurwedzie srota. Kanały te różnią się od nadi przede wszystkim tym, że przenoszą substancje w większości fizyczne, takie jak krew, plazma, limfa itp. Nadi modyfikują przepływ fizycznych płynów przez srota; jeśli w nadi przepływ energii jest osłabiony ma to swoje odzwierciedlenie w przepływie substancji przez srota. Charaka nazywa srota „kanałami cyrkulacji”, wzmiankując o nich także jako o „grubych” w przeciwieństwie do niewidocznych nadi i podkreślając, że zdecydowanie różnią się biorąc pod uwagę materiał, który przez nie przepływa. Istnieje określona liczba tych struktur, a każdej przypisana jest odpowiednia funkcja. Srota, prócz tego, że zaopatrują tkanki i narządy w pokarm, umożliwiają utrzymanie organizmu w czystości odprowadzając zbędne i zużyte materiały do kanałów wydalniczych. Niezaburzony przepływ materii przez te kanały przyczynia się do pełni zdrowia; w przypadku ich dysfunkcji można spodziewać się choroby. Do zaburzeń dochodzić może przez akumulację bioenergii, nadmiar organicznych produktów przemiany materii, niestrawione pokarmy, przy czym całym przepływem steruje vata, więc jej nierównowaga również odbija się na jakości i drożności srota. Do rodzajów dysfunkcji srota należą: nadmierne krążenie, krążenie niedostateczne, blokada krążenia i uszkodzenie naczynia w ciele – zjawiska podobne do odkrytych przez współczesną medycynę. Nadmierne krążenie to nadciśnienie, spowodowane zbyt dużą ilością substancji lub ich zbyt szybkim przepływem przez srota. Doprowadzić to może do przerostu określonych tkanek lub narządów. Przeciwnie, niskie ciśnienie, doprowadzić może do wysuszenia i niedorozwoju tkanek i narządów z powodu zbyt słabego lub zawierającego mało substancji przepływu. Ponadto powoduje to, że organiczne produkty odpadowe nie mogą zostać wydalone; co jest przyczyną ich akumulacji. Gdy zgromadzone produkty twardnieją tworzy się blokada. Może to spowodować zanik części tkanek lub całych organów i doprowadzić do ostatniego stadium zaburzenia – krążące substancje trafiają na swojej drodze na blokadę, której ominąć nie mogą; z jednej strony prowadzi to do niedożywienia i w konsekwencji powolnego zaniku organów do których zmierzają, z drugiej natomiast do uszkodzenia narządów, do których te substancje się niejako „wylewają” po napotkaniu blokady (jak tama na rzece tworzy rozlewisko).